W Cieszynie od pewnego czasu organizowane są spotkania tematyczne z rzemieślnikami i znawcami bardzo nieoczywistych zabytków. Grupa pasjonatów, prowadzona przez Bogdana Kosaka, odkrywa przed mieszkańcami artefakty kowalstwa, szklarstwa, ślusarstwa, ogrodnictwa, ale też zagadnienia handlu i oszczędności w lokalnej, cieszyńskiej odmianie. Konsekwentnie prowadzone działania doprowadziły do utworzenia Szlaku Zabytków Nieoczywistych. Jest to projekt społeczny angażujący wszystkich chętnych do odkrywania nietypowego dziedzictwa materialnego i niematerialnego.

W sobotę 24 października inicjatorzy projektu zaproponowali kolejną odsłonę swoich odkryć i zachwytów. We współpracy z Zamkiem Cieszyn, Biblioteką Miejską, Urzędem Miejskim oraz Towarzystwem Przyjaciół ASP w Katowicach zorganizowali „Dzień na Szlaku Zabytków Nieoczywistych”. Wernisaż wystawy Znikanie/ Dizajn w przestrzeni publicznej, spacer miejski z przewodnikiem Maciejem Russkiem oraz panel dyskusyjny z zaproszonymi gośćmi w budynku biblioteki miejskiej. Wydarzenia te przyciągnęły wiele osób zainteresowanych historią i przestrzenią miasta.

Na wystawie zebrano przykłady małej architektury z drugiej połowy XX wieku, zwłaszcza okresu PRL-u. Starsi mieszkańcy Cieszyna doskonale je pamiętają, a młodsi znają je już tylko ze zdjęć. Spacer ulicami śródmieścia pozwolił przyjrzeć się przedmiotom, których funkcji nie zawsze już rozumiemy, a niekiedy po prostu ich nie dostrzegamy. Wszystkie te spostrzeżenia były tematem późniejszej dyskusji. Miały skłonić uczestników do refleksji nad tym, co warto zachować w przestrzeni miasta i jak wspólnie kształtować otoczenie, w którym znikanie niektórych elementów architektury wydaje się nieuniknione. Podczas panelu dyskusyjnego eksperci zajmujący się kulturowym znaczeniem przedmiotów, architektury i dziedzictwa regionu, wraz z uczestnikami spotkania oraz burmistrzem i wiceburmistrzem miasta, próbowali zmierzyć się z tymi zagadnieniami.

Bogdan Kosak widzi w Szlaku coś więcej niż tylko sposób na odkrywanie zapomnianych obiektów. Projekt ma pomóc w wypracowaniu mechanizmów, które pozwolą zachowywać cenne elementy, ale także świadomie decydować o ich wymianie lub znikaniu. Podkreślane są przy tym zasady oszczędności, wystarczalności i umiaru, tak odmienne od dzisiejszego nurtu konsumpcjonizmu. Odkrywanie tych wartości to kolejny krok w stronę głębszego rozumienia otaczającej nas przestrzeni. To coś więcej niż zwykły sentymentalizm czy względy estetyczne. Szlak Zabytków Nieoczywistych będzie kontynuowany, planowane są kolejne spotkania.

Tymczasem wystawę można oglądać w oranżerii Zamku Cieszyn. Jest dostępna dla zwiedzających do 7 grudnia 2026 roku.

/KPM/